Reimplantacja zębów, zwana również replantacją to zabieg polegający na wprowadzeniu utraconego zęba do jego własnego zębodołu. Procedura obejmuje również unieruchomienie zęba na czas gojenia i zazwyczaj przeprowadzenie leczenia kanałowego.
Czy wybity ząb można umieścić w jego miejscu i liczyć na to, że z powrotem wrośnie w kość?
Pytanie to brzmi dla nas, ludzi związanych ze stomatologią, nieco absurdalnie. Spróbujmy jednak poczuć się przez chwilę jak pacjent, który nie ma pojęcia o budowie anatomicznej i histologicznej zęba, procedurach dentystycznych czy zasadach aseptyki. Zabieg polegający na wprowadzeniu zwichniętego zęba z powrotem do jego zębodołu może być wykonany w gabinecie stomatologicznym przez lekarza dentystę. Należy pamię- tać, że zęby nie są bezpośrednio zrośnięte z kością. Każdy z nich osadzony jest w zębodole za pomocą struktur przyzębia. Należą do nich: dziąsło, cement korzeniowy, kości wraz z okostną oraz ozębna, czyli włóknista tkanka, która odpowiada za od- żywienie zęba i utrzymywanie go we właściwym miejscu. Na powodzenie procesu reimplantacji ma wpływ stan wszystkich wymienionych struktur oraz miazgi i twardych tkanek zęba.
Każdy ząb nadaje się do reimplantacji
Mit! Książkowymi wskazaniami do zabiegu, wymienianymi m.in. przez prof. Bartkowskiego są: utracenie zęba na skutek urazu, omyłkowo wykonanej ekstrakcji, nieprawidłowo wykonanej ekstrakcji zęba sąsiedniego. Do ponownego wprowadzenia do zębodołu nie nadają się zęby ze schorzeniami przyzębia, miazgi, znacznie zniszczone (urazem lub procesem próchnicowym), a także te, którym brakuje zębów sąsiednich i przeciwstawnych. Zabiegi replantacji można podzielić na te, które następują w sytuacji niespodziewanej dla pacjenta, a więc po urazie oraz reimplantacje planowane. Możliwe jest zamierzone usunięcie zęba w celu przeleczenia go poza zębodołem. Dotyczy to przypadków, gdy zmiany w tkankach okołowierzchołkowych uniemożliwiają standardowe leczenie endodontyczne.
Wybity ząb można przechowywać w mleku
Fakt! Po pierwsze: trzeba starać się, aby podczas przenoszenia nie dotykać korzenia zęba. Po drugie: zęba nie wolno oczyszczać ani dezynfekować. Po trzecie: powinien on być umieszczony w roztworze izotonicznym. Można owinąć go w gazik nasączony roztworem soli fizjologicznej, mlekiem lub śliną pacjenta. Możliwe jest przetrzymanie zęba w przedsionku jamy ustnej. Nie jest to jednak polecane w przypadku dzieci ze względu na ryzyko połknięcia zęba lub zachłyśnięcia się nim. Utraconego zęba nie wolno przechowywać w wodzie. Jest ona roztworem hipotonicznym i powoduje lizę komórek. Pacjent musi wiedzieć, że jeżeli ząb podczas urazu spadł na ziemię, uległ zanieczyszczeniu, nie wolno wkładać go do ust. Wg naukowców, idealne środowisko do przechowywania zęba stwarza roztwór Hanka. Jest on jałowy, ma odpowiednie pH oraz osmolarność. Płyn ten jest dostępny w aptekach pod postacią specjalnie przygotowanych pojemników do przechowywania wybitych zębów, tzw. zestawów save-a-tooth. Przechowanie zęba w wilgotnym środowisku do czasu zabiegu jest ważne dla zachowania żywotności ozębnej. Przesuszenie jej włókien powoduje, że ulega ona martwicy i ryzyko niepowodzenia zabiegu wzrasta.
Czas od usunięcia zęba do zabiegu replantacji ma znaczenie
Fakt! Z każdą upływającą minutą umierają komórki korzenia zęba. Wg prof. Bartkowskiego maksymalny czas od utracenia zęba do ponownego wprowadzenia go do zębodołu nie powinien przekroczyć 12 godz. Sugerując się publikacjami naukowymi i opisami przypadków, istnieje aż 90% szansa na powodzenie zabiegu, gdy ząb zostanie umieszczony w zębodole do 30 min po urazie.
Leczenie endodontyczne zęba po replantacji jest zawsze konieczne
Mit! Zęby, które nie mają zakończonego rozwoju korzenia (nieukształtowany wierzchołek) są replantowane bez konieczności leczenia kanałowego. W tych przypadkach możliwa jest rewaskularyzacja, czyli ponowne zaopatrzenie miazgi zęba w naczynia krwionośne pochodzące z przyzębia. Zęby, których wierzchołek jest już ukształtowany, powinno poddać się leczeniu endodontycznemu, jednak dopiero po tygodniu lub dwóch od zabiegu.
Po procedurze reimplantacji konieczne jest noszenie szyn
Fakt! Ząb powinien zostać unieruchomiony za pomocą szyny nazębnej lub z użyciem włókna nylonowego i materiału kompozytowego. Możliwe jest wykorzystanie w tym celu zamków ortodontycznych. Dlatego tak ważne jest, aby w zgryzie obecne były zęby sąsiednie, które posłużą jako rusztowanie dla usztywnienia. Ozębna jest strukturą włóknistą, a więc wykazuje pewną fizjologiczną ruchomość. Z tego względu szyna powinna być odpowiednio elastyczna. Pomaga to w optymalnym gojeniu się ozębnej i zapobiega niepowodzeniu zabiegu.
Zabieg replantacji podlega określonym regułom
Fakt! Procedura w gabinecie dentystycznym jest przeprowadzana z zachowaniem zasad aseptyki. Tkanki w pobliżu zębodołu znieczula się nasiękowo, korzystając ze środka znieczulającego bez dodatku adrenaliny. Sam zębodół oczyszcza się ze skrzepów, przepłukując delikatnie roztworem soli fizjologicznej. Za pomocą odpowiednich kleszczy wprowadza się ząb do zębodołu i unieruchamia go na okres od 7 dni do 3 tygodni. Sprawdza się także warunki zgryzowe, dokonuje ewentualnego wygładzenia guzków zęba i wyłączenia go ze zgryzu.
Po zabiegu nie jest zalecane specjalne postępowanie
Mit! Wskazane jest sprawdzenie ważności szczepienia przeciw tężcowi i potencjalne podanie surowicy przeciwtężcowej – szczególnie, gdy ząb po urazie miał kontakt z ziemią. Konieczne jest zażywanie antybiotyku, a także korzystanie z płukanek z chlorheksydyną. Taka profilaktyka pozwala na uniknięcie zakażeń zewnątrzpochodnych, eliminuje bakterie z rany, przyspiesza gojenie tkanek przyzę- bia, zapobiega niekorzystnej resorpcji zapalnej. Stowarzyszenie IADT (International Association of Dental Traumatology) podaje, że pacjenci po wybiciu zęba powinni przyjmować przez tydzień po urazie tetracyklinę w dostosowanej dawce. Przez wzgląd na fakt, że antybiotyk ten nie jest zalecany u dzieci poniżej 12 r.ż. (ze względu na możliwość pojawienia się przebarwień zębów stałych), należy rozważyć podanie pochodnych penicyliny. Lekarz dentysta powinien również zalecić stosowanie półpłynnej diety oraz poinformować o konieczności starannego utrzymywania odpowiedniej higieny jamy ustnej.
Częste kontrole są konieczne
Fakt! Badania kliniczne pozwalają na stwierdzenie niepokojących objawów związanych z zabiegiem. Należą do nich: ból, odczyn zapalny, patologiczna ruchomość replantowanego zęba, zaburzenia czucia. Badania radiologiczne umożliwiają ocenę resorpcji korzenia, stanu tkanek okołowierzchołkowych oraz przestrzeni ozębnej. Z tego względu wizyty kontrolne powinny przez pierwszy miesiąc odbywać się przynajmniej raz w tygodniu. Przez następne 2 lata: po 3 i 6 miesiącach. Zdjęcie rtg należy wykonać po 1., 3. i 6. miesiącach od zabiegu. Długoterminowa kontrola obejmuje coroczne badania.
Czy wybity ząb można włożyć na jego miejsce i liczyć na to, że z powrotem „wrośnie”?
W dużym uproszczeniu: tak! Powodzenie takiego zabiegu zależy przede wszystkim od: czasu przebywania zęba poza zębodołem, warunków jego przechowywania oraz dojrzałości.
Utrata jakiegokolwiek zęba powoduje nie tylko pogorszenie estetyki uśmiechu, ale może prowadzić do poważnych konsekwencji. Należy wymienić wśród nich nie tylko trudności z mówieniem, gryzieniem, połykaniem, ale także przesunięcia zębów w zgryzie oraz zaburzenia ze strony stawów skroniowo-żuchwowych. Replantacja utraconego przez dziecko zęba stałego ma szczególne znaczenie, ponieważ pozwala na dalszy prawidłowy rozwój zgryzu i łuków zębowych, a także zachowanie odpowiedniej wysokości wyrostka zębodołowego.
Przedwczesna utrata zębów mlecznych może prowadzić do nieprawidłowego wyrzynania się zębów stałych, przez co rozwijają się wady zgryzu. Innym skutkiem może być nieprawidłowy rozwój ko- ści i mięśni twarzy. Mimo to, tylko nieliczni autorzy wspominają o replantacji zębów mlecznych u dzieci w wieku 2-4 lat, natomiast nie sposób podwa- żyć sensowności tego zabiegu u najmłodszych pacjentów, którzy utracili zęby stałe.
Nie ulega wątpliwości, że każdy lekarz dentysta powinien znać podstawy postępowania terapeutycznego w przypadku urazów zębów. Podczas studiów niewielu z nas ma okazję spotkać się z tego typu sytuacjami. Co więcej, lekarze praktykujący w gabinetach również nie spotykają się z pacjentami urazowymi na co dzień. Nic więc dziwnego, że prawidłowe zaplanowanie leczenia może przysparzać pewnych kłopotów. Aby nieść pacjentowi pomoc na najwyższym możliwym poziomie, warto regularnie odświeżać swoją teoretyczną wiedzę w tym zakresie. Warto wspomnieć, ze w nr 4/2014 czasopisma Medycyna Praktyczna. Stomatologia ukazało się tłumaczenie wytycznych AAE (Americam Association of Endodontists), dotyczących urazów zębów.
Artykuł powstał we współpracy z lek. dent. Markiem Kowalczewskim, specjalistą stomatologii dziecięcej.
